Po wyłączeniu pompy lub spadku ciśnienia medium może zmienić kierunek i popłynąć tam, skąd zostało wcześniej przetłoczone. Skutkiem bywa opróżnienie przewodu, cofnięcie zanieczyszczonej cieczy albo uderzenie hydrauliczne podczas ponownego uruchomienia układu. Niewielki element armatury, jakim jest zawór zwrotny, może zapobiec takim sytuacjom. Jak działa i gdzie znajduje zastosowanie?
Jak działa zawór zwrotny?
Zawór zwrotny jest samoczynnym elementem armatury, który przepuszcza ciecz lub gaz w jednym kierunku. Gdy ciśnienie od strony dopływu przekroczy wartość potrzebną do otwarcia, medium odsuwa ruchomy element od gniazda. W zależności od konstrukcji grzybek lub kula przesuwa się wewnątrz korpusu, a klapa obraca wokół osi. Po wyrównaniu ciśnień albo zmianie ich układu element wraca do pozycji zamkniętej. W modelach sprężynowych dociska go sprężyna, natomiast w klapowych wykorzystuje się ciężar klapy. Najważniejszym czynnikiem takiego układu jest ciśnienie otwarcia. Określa ono, jak duża różnica parametrów musi powstać, aby zawory zwrotne zaczęły się otwierać. Jeśli pompa wytwarza tylko nieznacznie wyższą wartość, zawór może pozostać częściowo zamknięty i zwiększać opory przepływu. Strzałka na korpusie pokazuje, z której strony medium powinno naciskać na element zamykający. Niektóre modele sprężynowe można montować poziomo i pionowo.
Do czego służy zawór zwrotny?
Zawór zwrotny zabezpiecza instalację przed skutkami cofania się cieczy lub gazu. Po zatrzymaniu pompy utrzymuje medium po właściwej stronie układu, przez co przewód pozostaje napełniony, a urządzenie nie jest obciążane przepływem wstecznym. Powracająca ciecz mogłaby wprawić wirnik pompy w ruch przeciwny do kierunku roboczego, a podczas kolejnego uruchomienia gwałtownie uderzyć w jej elementy. Zawór oddziela również równolegle pracujące gałęzie instalacji. Jeśli jedna z dwóch pomp zostanie wyłączona, medium nadal będzie płynęło przez działające urządzenie, zamiast kierować się do nieczynnego przewodu. Takie rozwiązanie umożliwia niezależną pracę poszczególnych części układu i ogranicza niekontrolowane krążenie cieczy między obiegami.
Szczególnym rodzajem jest zawór stopowy montowany na końcu przewodu ssawnego. Utrzymuje w nim słup wody po zatrzymaniu pompy, dlatego urządzenia nie trzeba ponownie zalewać przed każdym uruchomieniem. Zawór zwrotny może też chronić wcześniejszy odcinek instalacji przed cofnięciem medium o zmienionym składzie. Takie zabezpieczenie stosuje się, gdy ciecz po przejściu przez urządzenie może zmienić skład lub zawierać zanieczyszczenia, które nie powinny trafić do wcześniejszego odcinka instalacji.
W jakich instalacjach montuje się zawory zwrotne?
W instalacjach wodociągowych zawory zwrotne umieszcza się za pompami i zestawami hydroforowymi, na końcach przewodów ssawnych oraz na dopływie zimnej wody do podgrzewaczy i zasobników. W układach centralnego ogrzewania i chłodzenia montuje się je za pompami obiegowymi, a także na gałęziach prowadzących do kotłów, wymienników lub agregatów chłodniczych. Dokładne położenie każdego elementu powinno wynikać ze schematu hydraulicznego. Kilka zaworów zamontowanych jeden za drugim może niepotrzebnie zwiększyć opory przepływu.
Natomiast w instalacjach przemysłowych najczęściej można znaleźć je na przewodach tłocznych pomp i sprężarek, liniach dozujących, powrotach kondensatu oraz przy przyłączach zbiorników. Stosuje się je w układach pary, sprężonego powietrza, paliw i środków chemicznych. Trzeba przy tym sprawdzić również materiał uszczelnienia. Korpus może wytrzymać kontakt z daną substancją, podczas gdy elastomer zacznie pęcznieć, twardnieć albo tracić szczelność.
W instalacjach kanalizacyjnych armaturę zwrotną montuje się przede wszystkim na przewodach tłocznych pomp pracujących w przepompowniach ścieków. Jeśli wraz ze ściekami przepływają osady, włókna i większe zanieczyszczenia, trzeba zastosować konstrukcję z dużym przelotem, na przykład kulową lub klapową. W rurociągach przemysłowych o większych średnicach wykorzystuje się również przepustnice montowane między kołnierzami.
Zawór zwrotny samoczynnie zamyka przepływ, gdy ciecz lub gaz zaczyna się cofać. Chroni w ten sposób pompy i połączone obiegi, a także utrzymuje medium w przewodzie po wyłączeniu urządzenia. Ten niewielki element armatury może więc zabezpieczać pracę całego układu, jeśli jego konstrukcja odpowiada warunkom panującym w rurociągu. Sprawdź zawory zwrotne dostępne w naszej ofercie i wybierz konstrukcję dostosowaną do parametrów instalacji.
